Կենսաբանության լաբորատորիան

Հուլիսի 15 ին ես և Աննա Հովհաննիսյանը Անուշ Ասատրյանի օգնությամբ իմի բերեցինք մեր կրթահամալիրի միջին դպրոցի լաբորատորիան։ Читать «Կենսաբանության լաբորատորիան» далее

Թարքմանական աշխատանք համաճարակների մասին

Ժանտախտ-  եկել է Չինաստանից: Առաջին անգամ հասել Եվրոպա մոտ 540 թվականին։ Հիվանդությունը տանջում էր մայրցամաքը մոտավորապես 200 տարի։ Այն դարձավ տարածքի բնակչության թվի մոտ 50 տոկոսով կրճատման պատճառը։ Հասնելով իր գագաթնակետին, ժանտախտը սպանում էր Կոստանդնուպոլիսում ապրող օրական մոտ 10․000 մարդ։ Դիակներին թաղելու տարածքը գնալով սպառվում էր, այդ պատճառով դրանք մնում էին փողոցների վրա։ Բնակիչները վախենում էի թաղել իրենց բարեկամներին։ Читать «Թարքմանական աշխատանք համաճարակների մասին» далее

Կարանտինային առցանց ուսումնական պլան

«Ցանկացած դժվարություն փորձություն է մարդկության համար»․ այս խոսքերով ես սկսեցի տանը մեկուսանալու իմ առաջին օրը։ Արդեն անցել է երեք շաբաթ, և պարզվեց, որ փորձությունն այդքան էլ հեշտը չէ։

Читать «Կարանտինային առցանց ուսումնական պլան» далее

Մի սիրո պատմություն

Մի օր 12 տարեկան Վիլյամը շրջում էր քաղաքում, երբ նկատեց հրեական մի խանութ, որի ցուցափեղկին գրված էր՝ «Զեղչեր», ուրախացած երեխան ուզում էր մտնել խանութ, երբ տեսավ ավելի փոքր գրություն՝ «Հայերի մուտքն արգելված է»: Թվում է՝ մեծ բան չէր, սակայն այդ միջադեպն այնքան ամուր մնաց ապագա գրողի հիշողության մեջ, և այնչափ վիրավորական էր նրա համար, որ դարձավ հրեաների հանդեպ ընդգծված վերաբերմունքի պատճառ, ու հետագայում հանգեցրեց ընտանեկան խռովությունների։ Սարոյանը ընկերական հավաքույթի էր, խնջույքն ընթանում էր իր սովորական թափով. զրույցներ, ընթրիք, խմիչք ու արվեստ. հանկարծ հայազգի գրողի ընկերներից մեկը որոշեց նրան ծանոթացնել սկսնակ մի դերասանուհու հետ. նա Քերոլ Գրեյսն էր՝ 17-ամյա, գեղեցկադեմ, շիկահեր. Սարոյանը այլևս սիրահարված էր: Սակայն, ինչպես հաճախ պատահում է, սերը բավարար չեր. առաջ եկան հազար ու մի խնդիրներ: 16 տարվա տարիքային տարբերությունը կատակ բան չէր, մի բան էլ՝ Քերոլը Սարոյանի աչքին սովոր կանանցից չէր, ավելին՝ Քերոլն այն տեսակ կին էր, որոնց հասցեին Սարոյանը բազմիցս քննադատություններ էր լսել իր մորից, քույրերից: Թերևս, նրանց միավորում էր միայն մեկ բան՝ երկուսն էլ գաղթականներ էին. Սարոյանը՝ հայ, Քերոլը՝ հրեա: Սիրելիի ազգությունը տարիներ շարունակ գաղտի էր պահվում Սարոյանից. չէ՞ որ նա մի առիթով Քերոլին ասել էր՝ «Ոչինչ չի կարող մեզ բաժանել, եթե, իհարկե, հրեա չես»: Սարոյանի մտքի ծայրով անգամ չէր անցնում, որ սիրելին կարող է հրեա լինել, իսկ այ Քերոլն այդ օրվանից որոշեց լռել ու գաղտնի պահել իր ազգությունը: Այնուամենայնիվ, չնայած բազմաթիվ տարաձայնություններին, 1943 թվականինի փետրվարյան մի օր, երբ Քերոլն արդեն հղի էր, նրանք ամուսնացան: Սարոյանը զինվորական ծառայության մեջ էր, երբ 1943 թվականին լույս աշխարհ եկավ նրա առաջնեկը` Արամը: 1946 թվականին ծնվեց նրանց դուստրը, որին անվանեցին Լյուսի` ի հիշատակ Սարոյանի տատիկի: Երկար տարիներ Քերոլին հաջողվում էր պահպանել իր գաղտնիքն ու գուցե այդպես էլ շարունակվեր, եթե օրերից մի օր կինը չորոշեր պատմել ամուսնուն ճշմարտությունը: Սովորական երեկո էր, Քերոլն ու Սարոյանը գրկախառնված էին, հանկարծ կինն արտասանեց՝ «ես հրեա եմ»: Սարոյանը սկզբում չհավատաց, ասաց, որ նման գեղեցկուհին չի կարող հրեա լինել, իսկ հաջորդ առավոտյան հավաքեց իրերն ու լքեց կնոջն ու երեխաներին: 6 տարվա ամուսնությունն ավարտված է, թվում էր, թե ավարtված է: Քերոլը փորձում էր վերադարձնել ամուսնուն, սակայն նրան դա չէր հաջողվում: Իրավիճակը կտրուկ փոխվեց, երբ Սարոյանը ստացավ Քերոլի ապագա ամուսնության լուրը: Սարոյանը սկսեց ակտիվ քայլերի դիմել, որպեսզի հետ վերադարձնի կնոջը: Այս հարցում որոշիչ դեր խաղացին Չարլի Չապլինի խոսքերը, ով մտերիմ էր թե՛ Սարոյանի, թե՛ Քերոլի հետ. «Սարոյանը պոետ է, քեզ ոչ ոք չի կարող սիրել այնպես, ինչպես կսիրի պոետը»: Սարոյանն ու Քերոլն ամուսնացան երկրորդ անգամ՝ առանց ճակատագրական գաղտնիքների: Սակայն այդ փաստն անգամ հավերժ միասին լինելու գրավական չդարձավ: Ամենօրյա վեճերն ուղեկցում էին նրանց կենցաղն ու համատեղ օրերը: Արդյունքը՝ կրկին ամուսնալուծություն, որը նույնպես հարթ չընթացավ: Սարոյանը փորձում էր վերցնել երեխաներին մորից, սակայն Քերոլին հաջողվեց խանգարել դրան: 1959 թվականին Գրեյսն ամուսնացավ բեմադրիչ Վոլտեր Մեթյուի հետ: Սարոյանը պարբերաբար հանդիպում էր երեխաների հետ, գումար էր հատկացնում նրանց, սակայն նրանց լավ փոխհարաբերությունները չէին ստացվում. որդին գրեթե չէր խոսում հոր հետ: Սարոյանը ծանր հիվանդացավ, և միայն մահից առաջ հանդիպեց երեխաներին, որոնց չէր տեսել երկար տարիներ: Մեծ գրողի որդին պատմում է. -Ես գրկեցի հորս և համբուրեցի նրա ճակատը, և հանկարծ լսեցի թույլ ձայնով արտասանած նրա այս խոսքերը. -Շնորհակալ եմ, Արա՛մ: — Ես եմ շնորհակալ, հայրի՛կ: -Սա կյանքիս և արդեն մահվանս ամենաերջանիկ օրն է,-թույլ ձայնով շշնջաց հայրս: Վիլյամ Սարոյանը մահացավ 1981 թվականի մայիսի 18-ն

Վիրուսներ և Բակտերիաներ, որոնք գրեթե ոչնչացնում էին ամբողջ աշխարհը

Ժանտախտ(чума)-  եկել է Չինաստանից: Առաջին անգամ հասել Եվրոպա մոտ 540 թվականին։ Հիվանդությունը տանջում էր մայրցամաքը մոտավորապես 200 տարի։ Այն դարձավ տարածքի բնակչության թվի մոտ 50 տոկոսով կրճատման պատճառը։ Հասնելով իր գագաթնակետին, ժանտախտը սպանում էր Կոստանդնուպոլիսում ապրող օրական մոտ 10․000 մարդ։ Դիակներին թաղելու տարածքը գնալով սպառվում էր, այդ պատճառով դրանք մնում էին փողոցների վրա։ Բնակիչները վախենում էի թաղել իրենց բարեկամներին։
Ժանտախտից մահացածների քանակը ճշգրիտ չէ և երբեք չի տեղադրվի։ Բայց պատմաբանները կարծում են, որ այն պատմության մեջ եղել է ամենամահացուներից մեկը։ 200 տարիների ընթացքում, ըստ ժամանակակից հաշվարկների, ժանտախտից մահացել է մոտ 25-50 մլն մարդ։ Այն ժամանակ դա կազմում էր ամբողջ աշխարհի բնակչության մոտավորապես քառորդ մասը։

ԸՆԴՀԱՆՐԱՊԵՍ
Ժանտախտը վարակիչ հիվանդություն է, որը հարուցվում է Yersinia pestis բակտերիայով։ Ախտանշաններից են տենդը, թուլությունը և գլխացավը։ Սովորաբար այն սկսվում է հարուցչի ազդեցությունից հետո մեկից յոթ օրվա ընթացքում։ Բուբոնային ձևի ժամանակ առկա է ավշային հանգույցների մեծացում, սեպտիցեմիկ ձևի դեպքում հյուսվածքները կարող են սևանալ և մահանալ, իսկ թոքայինի դեպքում դիտվում է շնչահեղձություն, հազ և կրծքավանդակի ցավ։ Հաղթել ժանտախտին 14րդ դարում դեղամիջոցների միջոցով իհարկե անհնար էր։ Բայց ի շնորհիվ Կարմիր բանակի համաճարակաբանության և հիգիենայի հետազոտական ​​ինստիտուտի սովետական ​​գիտնականների 1947 թվականին ստեղծվեց հակաբիոտիկ։ Դեղամիջոցը օգնեց ամբողջովին բուժել առաջին հիվանդներին։ Այժմ աշխարհում լինում են ժանտախտի առանձին բռնկումներ, պատշաճ բուժմամբ, մահացությունը չի գերազանցում 5-10% -ը:

Իսպանական գրիպ(50-100մլն մահացաց մարդ)- 1918-ին, երբ աշխարհը նոր էր վերականգնվում Առաջին աշխարհամարտից, հայտնվեց նոր վիրուս — H1N1: Նա 500 միլիոն մարդու վարակեց մոլորակի բոլոր անկյուններում, նույնիսկ շատ հեռավոր վայրերում: Մահացությունների ընդհանուր թիվը հասել է առնվազն 50 միլիոնի, իսկ որոշ աղբյուրների համաձայն `100 միլիոն: 1919-1920 թվականներին փակվել են դպրոցներն ու թատրոնները, իսկ նրանցից ոմանք օգտագործվել են որպես դիահերձարան: Վիրուսի աղբյուրը Ֆրանսիայում զինվորական դաշտային ճամբարն էր։ Այնուամենայնիվ գրիպն անվանում են իսպանական։ Այն անհետացավ նույնքան հանկարծակի, ինչպես հայտնվել էր։ Համարվում է, որ «իսպանական գրիպը» մուտանտվել է ավելի քիչ մահացու շտամների մեջ: Այնուամենայնիվ, հաստատ այդ մասին չի կարելի ասել: Իսպանական գրիպի բռնկումը նույնպես համարվում է բոլոր ժամանակների մահացու համաճարակներից մեկը։ 

Эпидемии

Աղբյուր1
Աղբյուր2

 

Եղիշե Չարենց

Առաջադրանքներ

  • Հավաքի՛ր տեղեկություններ Եղիշե Չարենցի ծննդավայրի, Կարսի Սուրբ Առաքելոց եկեղեցու և ներկայացրո՛ւ:

Կարսըինչպես և Հայաստանի միջնադարյան շատ քաղաքներսկզբում բերդ է եղելև հայպատմիչներն այն հենց այդպես էլ ներկայացնում են՝ «Բերդ Կարուց»։ 9  13-րդ դարերում բերդիշուրջն էլ ծավալվել է քաղաքըիսկ այն վերածվել է միջնաբերդի։ Հետագայում՝ պարսկաթուրքականտիրապետության մռայլ ժամանակներումԿարսի հայկական բերդըորը գտնվում է քաղաքի արևելյանմասումշարքից դուրս է եկել։ Սակայն թուրքերըհաշվի առնելով Կարսի սահմանամերձ լինելըայնպարբերաբար ամրացրել են պաշտպանական նոր կառույցներով։ Ամրակայվող աշխատանքներըշարունակվել են այն աստիճանիոր Կարսըորպես ամրություն, 19-րդ դարի կեսերին համարվում էրաշխարհում հռչակ ունեցող բերդ։

  • Լսի՛ր «Տաղ անձնական» բանաստեղծությունը: Մի քանի նախադասությամբ ներկայացրո՛ւ բովանդակությունը:

Բանաստեղծը լքում է իր ծննդավայրը: Նույնիսկ ամենաթանկին հաջողություն չի ասել: Անց է կենում նոր ճամփաներով. նոր մարդիկ, նոր կյանք, նոր աշխարհայացք: Ամեն ինչ այնքան օտար է: Շուրջը մարդկային անհավասար կյանք է տիրում: Ու կյանքը վերածվում է անբուժելի վերքի: Բայց Չարենցը կանգառ չունի, երբեք չի կանգնելու այս անշարժ աշխարհում, երբեք չի խառնվելու կապարե դեմքերին: Նա պետք գնա իր  բարձր, հին ու աստղային երազների ճանապարհով: Եվ ասում է Չարենցը. «Թե Կարինե Քոթանճյանին տեսնեք Կարսի փողոցներում―
Ասե’ք նրան՝ Չարենցն ասավ- մնաս բարո՜վ, մնաս բարո՜վ..»

Բանաստեղծը հեռանում է: Հեռանում է անհաստատ ու մշտանույն ու անփոփոխ աշխարհից: Այժմ միայն մի երգ է իրեն լսվում ու կանչում: Այդ երգն էլ կյանքի ու ժամանակի նման անհաստատ է ու մշտահոլով: Այն քաոս է առաջացնում Չարենցի հոգում: Նա հեռանում է՝ իմանալով, որ այս կյանքում անտեղյակ է ամեն ինչից, բացի այն սիրուց, որը ինչ-որ մի տեղ սպասում է իրեն:

 

  • Կարդա՛ «Տաղարան» շարքը: Քեզ դուր եկած բանաստեղծությունները սովորիր անգի՛ր, ձայնագրի՛ր, հիմնավորի՛ր ընտրությունդ:

Ձայնագրություն

4. Նայել «Մահվան տեսիլը» ֆիլմը:

Ի՞նչ տպավորություն ստացաք՝ ֆիլմերը դիտելով: Գրել այդ մասին:

Բանաստեղծը զգում է իր կյանքի վերջին վայրկյաններն ու րոպենները: Միանգամից աչքի առաջ են գալիս երկրային կյանքի բոլոր դրվագները: Նա հեռանում է… Քաղաքի կենտրոնում կախվել են կախաղանին սպասող թելերը: Չարենցը սպասում է ու ասում, որ թող ոչ ոք չմոտենա կախաղանին,բացի իրենից:Ու թող իր դուրս ընկած աչքերի մեջ մարդիկ տեսնեն իր բորբ երկրի լուսապսակ օրերը:Թող ոչ ոք էլ զուհ չդառնա, ու ստվերները մոտ չգան էլ կախաղանին…

Լրացուցիչ հետազոտական աշխատանք

1. Ըստ նախասիրության՝ ներկայացրե՛ք երկու բանաստեղծություն: Հիմնավորե՛ք ընտրությունը:

Տաղ անձնական երգը ինձ շատ դուր եկավ: Այն շատ ուրախ էր, և արկածային: Պատմում էր իր փորձությունների և նպատակների մասին: Միքայել Պողոսյանը շատ հոյակապ էր արտասանում Տաղ անձ բանաստեղծությունը: Շատ հոյակապ էր:

Հազար ու մե վերք ես տեսել — էլի՛ կտեսնես,

Հազար խալխի ձեռք ես տեսել — էլի՛ կտեսնես։

Աշնան քաղած արտի նման՝ հազա՜ր զոհերի

Չհավաքած բե՛րք ես տեսել — էլի՛ կտեսնես։

Գլուխդ չոր քամուն տված պանդուխտի նման

Հազա՛ր տարվա հերք1 ես տեսել— էլի՛ կտեսնես։

Նարեկացի, Շնորհալի, Նաղաշ Հովնաթան—

Ինչքա՜ն հանճար, խելք ես տեսել— էլի՛ կտեսնես:

Քո Չարենցին լեզու տվող երկի՛ր Հայաստան,

Հազար ու մե ե՛րգ ես տեսել — էլի՛ կտեսնես։

Այս բանաստեղծությունը Հայաստանի մասին էր: Հայաստանի անցած կյանքի, անցած դրվագների: Այն ամենը ամենը ինչ Հայաստանն է զգացել: Դա ասում է, որ այդ բոլորը նորից կլինեն քո կյանքում

Հայկական հարցը Փարիզի խաղաղության վեհաժողովում

1918 թ. հոկտեմբերի 30-ին ստորագրված Մուդրոսի զինադադարով Թուրքիան անձնատուր եղավ (կապիտուլացվեց) և պարտավորվեց իր զորքերը դուրս բերել նաև Անդրկովկասից: Իմանալով, որ հաշտություն կնքելու նպատակով 1919 թ. հունվարին Փարիզում բացվելու է խաղաղության վեհաժողով, որոշվեց Հայաստանից պատվիրակություն ուղարկել Եվրոպա` ներկայացնելու համար հայկական պահանջները: Հայաստանը համարվում էր հաղթանակած Անտանտի «փոքր դաշնակից», որովհետև մասնակցություն էր ունեցել պատերազմին և կրել էր վիթխարի կորուստներ:

1919 թ. հունվարի 18-ին Փարիզում` Վերսալի պալատում, բացվեց խաղաղության կոնֆերանսը (վեհաժողովը), որին մասնակցում էին 27 երկրների մոտ 2000 պատվիրակներ: Հաղթանակած Անտանտի երկրները (Անգլիան, Ֆրանսիան, Իտալիան, Ճապոնիան և այլն) այստեղ պետք է հաշտության պայմանագրեր կնքեին պարտված Քառյակ միության երկրների, այդ թվում` Թուրքիայի հետ:

Մինչ այդ Հայաստանի ու հայ ժողովրդի պահանջները կոնֆերանսում ներկայացնելու համար 1918 թ. դեկտեմբերի սկզբին կազմվեց կառավարության պատվիրակություն` Ավետիս Ահարոնյան (նախագահ, ՀՅԴ), Միքայել Պապաջանյան (ՀԺԿ) և Համո Օհանջանյան (ՀՅԴ) անդամներ կազմով: Վերջինս գտնվում էր Բեռլինում և նրանց պետք է միանար Փարիզում: Պատվիրակության հետ Եվրոպա մեկնեցին նաև արևմտահայ ներկայացուցիչներ Վ. Փափազյանը և Տ. Թերզիբաշյանը: Ընդհանուր թվով պատվիրակությունը խորհրդականների, քարտուղարների և այլ օժանդակ աշխատակիցների հետ միասին կազմել է 14 մարդ:

Սահմանվեց պատվիրակության իրավասության շրջանակը: Կառավարության պատվիրակության առաքելության խնդիրն էր` իրենց առաջարկություններով, խնդրանքներով, ծանոթություններով, հանրային նպաստավոր կարծիք ստեղծելու միջոցով հաղթած տերությունների ուշադրությունը հրավիրել Հայկական հարցի վրա և ամեն կերպ նպաստել դրա արդարացի լուծմանը:

Հաշվի առնելով Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Հայկական հարցի համապարփակ լուծման համար ստեղծված նպաստավոր ռազմաքաղաքական և դիվանագիտական պայմանները` ՀՀ կառավարությունը Հայաստանի ամբողջությունը վերականգնելու նպատակով առաջ քաշեց ու պաշտպանեց Հայաստանի երկու հատվածների միավորմամբ Միացյալ և Անկախ Հայաստան ստեղծելու գաղափարը: Ընդ որում, կառավարության դեկտեմբերի 7-ի հրահանգով պահանջվելու էր առավելագույնը արևմտահայ 6 վիլայեթ, իսկ նվազագույնը` 3 վիլայեթ (Վան, Բաղեշ և Էրզրում, առանց ոչ հայաբնակ ծայրագավառների)՝ սեփական ելքով դեպի Սև ծով: